شۆڕشی یٔەیلول بۆ یەکەم جار دوژمنی ناچارکرد دان بە هەبونی کورد بنێت

بەرواری بڵاوکردنەوە⁦10-09-2020⁩ھۆگر نێروەیی

پوختە

ھەموو شۆرشەکانی کورد لە شۆڕشی ئەیلولەوە دەستی پێکردوە شۆڕشی ئەیلول بە شۆڕشی ڕزگاریخوازی گەلی کوردستان دادەنرێت بەسەرکردایەتی بارزانی نەمر بابگەڕێینەوە بۆ پێش شۆڕشی ئەیلول کە چۆن دەستی پێکرد : دوای سەرکەوتنی شۆرشی تەموزی ساڵی ١٩٥٨ لە عێراق کە ئەوکات تەنھا پارتی دیموکراتی کوردستان وجودی ھەبوو ھیچ حیزبێکی تر نەبوو ، دەسەڵاتدارانی ئەوکاتی عێراق ھەستیان بەمرۆڤ بوونی کورد نەدەکرد پێیان وابوو دەبێت ھەموو کوردەکان لەناوببرێن ، ھەربۆیە پارتی داوای مافە سەرەتایەکانی کوردی دەکرد لەعێراق کە ئەوکات(عبدلکریم قاسم ) سەرۆک بوو ، بارزانی نەمر داوای لەقاسمی کرد کە دان بنێت بە مافی (ئۆتۆنۆمی)بۆ گەلی کوردستان بەڵام قاسمی و ھێزە سەرەکیەکانی عێراق دژی ئەو دان پێدانە بوون بەمافەکانی کورد ئەوان وایان بیردەکردەوە دان پێدانان بە مافی ئۆتۆنۆمی بۆ کورد دەست درێژیکردنە بۆ سەر نیشتیمانی عەرەبی .

زۆربەی ڕۆژنامەنوس و سیاسەتمەدارەکانی عێراق داوایان لە دەسەڵات کرد کە سنورێک دابنرێت بۆ نەرم و نیانی لەگەڵ کورد پێیان وابوو ھەر کەسێک بە ڕەگەز کورد بێت (زنجیە یان ئەرمەنیە) بەڵام لە وڵاتێکی عەرەبی نیشتەجێ یە، لە ساڵی ١٩٦٠ تورکیا و ئێران لەگەڵ عێراق پەیوەندیدار بوون کۆک بون لەسەر ئەوەی توانای کوردەکان لەناوببرێت چونکە ھەر دوو وڵات ئەم جارە باش دەیانزانی کە سەرکردەیەک ڕابەرایەتی کورد دەکات وەکو سەرکردەکانی پێشوو نیە ڕۆژێک دێت لە وڵاتی ئەوانیش داوای مافی کورد دەکات ھەربۆیە عێراق ھانی دەدا کوردەکان لەناو ببرێت بەتایبەتی بارزانی نەمر تیرۆر بکەن پێیان وابوو بە تیرۆرکردنی بارزانی خۆری ھیوای کورد ئاوادەبێت ، لە سەرەتای ساڵی ١٩٦١ قاسمی لە یەکەک لە ووتارەکاندا ڕاگەیاند " عێراق نشتیمانی عروبەیە لەسەرەتا و کۆتایی دا"

بە ئاشکرا داوای لەناوبردنی کوردی دەکرد لە ووتارەکاندا ، پارتی چەند جارێک سەردانی بەغدای کرد بۆ ئەوەی شەڕی ناوخۆیی ڕوونەدات تەنھا داوایان دەکرد عێراق مافەکانی کورد بدات بەڵام قاسمی ئامادەنەبوو پێشوازی لە شاندی کورد بکات سور بوو لەسەر لەناوبردنی کورد ، بارزانی نەمر ھەموو جار ڕادەگەیاند کە ئێمە شەڕ ناکەین تەنھا داوای مافەکانی کورد دەکەین "شەڕی ئێمە لەپێناو نەمانی شەڕە" ، ئەوەبوو لە سەرەتای مانگی ئەیلولی ساڵی ١٩٦١ قاسمی بڕیاری لەناوبردنی کوردی دا بە فشاری دەرەکی و ناوخۆیی کاتێک فەرمانی کرد ھێزەکانی فرقەی دووی عێراق پێشڕەوی بکەن بەرەو ناوچەی بارزانی فرۆکە جەنگیەکانی عێراق ناوچەی بارزانیان بۆردومان کرد لە ١١ ئەیلول بۆردومانەکان پەرەی سەند ھەموو ناوچەکانی کوردستانی گرتەوە بۆ یەکەم جار ڕادیۆ و ڕۆژنامەکانی بەغدا ڕایانگەیاند " دەسپێکردنی یاخیبونە لە باکوری عێراق " قاسمی زۆر بە لوت بەرزیەوەی دەی وت ئەم یاخیبونە چەند ڕۆژێکی کەمی دەوێت ھیچ شتێک نامێنێت بەناوی کورد .

لەسەرەتای مانگی تشرینی یەکەم فرۆکەکانی عێراق بۆردومانەکانیان چڕتر کرد بەمەستی نەھێشتنی ھیچ شتێک بەناوی کورد بەڵام بە پێچەوانە کوردەکان بە سەرکردایەتی بارزانی نەمر لە زۆربەی ناوچەکان دا شکستیان بە ھێزەکانی عێراق ھێنا ناوچەکانی ژێر دەستی خۆیان فراوانترکرد دوای ئەوە کوردەکان شکستیان بە ھێزەکانی عێراق ھێنا ، "بارزانی نەمر" پەیامێکی ئاراستەی جیھان کرد فەرمووی (شەڕی ئێمە لەگەڵ عەرەب نیە نامانەوێت شەڕبکەین ئێمە تەنھا بەرھەڵستی ئەو فشار و ھێرشانە دەکەین کە لەلایەن قاسمی دەکرێتە سەرمان ھەموو ڕۆژ گوند و لادێکانی ئێمە بۆردومان دەکات ئێمە تەنھا کاردەکەین لەپێناو دامەزراندنی حکومەتێکی دەستوری کە دان بنێت بەمافی ئۆتۆنۆمی بۆ گەلی کورد لە چوارچێوەی دەوڵەتی عێراق دا) ، دواتر قاسمی زۆر ھەوڵی دا بارزانی تیرۆر بکات لە ڕێگای جاشەکانی ئەوکات دوای ئەوەی شکستیان ھێنا لەبەدەست ھێنانی سەرکەوتن لە دژی کورد بەسەرکردایەتی بارزانی نەمر بەس ھەموو ھەوڵەکانی شکستی ھێنا بێ سود بوو ، ئەم سەرکەوتنە گەورەیەی کورد زۆربەی سیاسەتمەدارەکانی عێراقی ناچار کردبوو بڵێن (کوردەکان تەنھا داوای مافی خۆیان دەکەن پێویستە ئێمە دانی پێدابنێین )،

کورد دەستی گرت بە سەر زۆربەی ناوچەکانی کوردستان تەنھا شارە گەورەکان نەبێت قاسمی ھەموو ھاوپەمانەکانی خۆی لەدەست دا نەیتوانی ھیچ ھاوپەیامنیەکی نوێش بۆخۆی پەیدابکات ھێزەکانی دژە قاسمی بە سەرکردایەتی تاھیر یەحیا کودەتایان بەسەر حکومەتی قاسمی کرد کە ساڵی ١٩٦٣ عبدلکریم قاسم وکەسە نزیکەکانی گولە باران کرد ، تاھیر یەحیا بەڵێنی بە بارزانی دا کە دان بنێت بەمافی ئۆتۆنۆمی بۆ گەلی کورد بەڵام ئەمە تەنھا قسە بوو نەک کردار تەنھا بۆئەوەی دەسەڵات وەربگرن ھەربۆیە بارزانی نەمر ھیچ گرنگی بە قسەکانی نەدا بەڵام رازی بوون گفتوگۆ بکەن لەپێناو بەدەست ھێنانی مافەکانی کورد ، ھەموو ئەوانەی دەسەڵاتیان وەردەگرت لە عێراق سەرەتا ڕازی دەبوون بە مافی ئۆتۆنۆمی بۆ گەلی کورد و ڕێکەوتنیشیان ئیمزا دەکرد لەگەڵ کورد بەڵام دوای ماوەیەکی کەم ڕێکەوتنەکەیان ھەڵدەوەشاندەوە و شەڕ دەستی پێدەکردەوە لەگەڵ کورد ، یەکێک لەبەرھەمەکانی شۆرشی ئەیلول بۆ یەکەم جار دەوڵەتێک دوژمنی کورد بوو کە دەوڵەتی عێراق بوو چۆکی بۆ کورد دادا و ڕێکەوتنی ١١ ئازار یشی مۆرکرد و دانیان نا بە مافی ئۆتۆنۆمی بۆ گەلی کورد لە سایەی سیاسەتە حەکیمانەی بارزانی نەمر، لە شۆرشی ئەیلول دا بەھەموو جیھانمان وت ھێرش ناکەینە سەر کەس و خاکی کەسیش داگیر ناکەین بەڵام ھەموو ھێزی جیھان ھێرش بکاتە سەرمان تەسلیم نابین خاکی خۆشمان بۆ کەس بەجێناھێلین، ئەوەی سەرەوە تەنھا دڵۆپێک بوو لەناو دەریا لەسەر شۆرشی ئەیلول شۆرشی ئەیلول بە دایکی ھەموو شۆڕەشە کوردیەکان دادەنرێت شۆرشی ئەیلول شۆرشی ڕزگاریخوازی گەلی کوردستان بوو.

شۆڕشی یٔەیلول بۆ یەکەم جار دوژمنی ناچارکرد دان بە هەبونی کورد بنێت

وتار و بۆچوونی پەیوەندیدار