پاش نزیکەی 3 ساڵ لە دۆزینەوەی بە نیمچە مردوویی لە کەناراوەکانی وێڵز، کیسەڵێکی دەریایی دەگمەن ئامادەکاری دەکات بۆ گەشتێکی ناوازە بەسەر زەریای ئەتڵەسیدا. کیسەڵ...
پاش نزیکەی 3 ساڵ لە دۆزینەوەی بە نیمچە مردوویی لە کەناراوەکانی وێڵز، کیسەڵێکی دەریایی دەگمەن ئامادەکاری دەکات بۆ گەشتێکی ناوازە بەسەر زەریای ئەتڵەسیدا. کیسەڵەکە بڕیارە بە گەشتێکی ئاسمانی نزیکەی 5,000 میل ببڕێت بۆ ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ زێدی ڕەسەنی خۆی لە کەنداوی مەکسیک.
چیرۆکی ڕزگارکردنی رۆسی ئەم کیسەڵە کە ناوی رۆسی لێنراوە، لە جۆری Kemp's ridley یە، کە یەکێکە لە مەترسیدارترین جۆرەکانی کیسەڵی دەریایی کە لە جیهاندا ڕووبەڕووی مەترسی قڕبوون بوونەتەوە. چیرۆکی رۆسی لە کانوونی یەکەمی 2023 دەستی پێکرد، کاتێک لە کەناراوی رۆسنیگەر لە دوورگەی ئەنگڵزی لە باکووری وێڵز دۆزرایەوە، دوای ئەوەی شەپۆلەکانی دەریا لە ژینگەی سروشتی خۆی دووریان خستبووەوە.
لە کاتی دۆزینەوەیدا، کیسەڵەکە لە بارودۆخێکی تەندروستیی زۆر خراپدا بوو، بەدەست شۆکی سەرماوە دەیناڵاند؛ ئەمەش حاڵەتێکە کاتێک پلەی گەرمی ئاو زۆر دادەبەزێت، جەستەی کیسەڵەکان سست دەبێت و توانای مەلەکردن و کارئەندامییان لەدەست دەدەن. رۆسی گواسترایەوە بۆ ناوەندی ئەنگڵزی سی زوو و لەوێ بۆ ماوەی 3 ساڵ لەژێر چاودێری و چارەسەری چڕدا مایەوە.
چۆن گەیشتە وێڵز؟ ژینگەی سەرەکی ئەم جۆرە کیسەڵانە کەنداوی مەکسیک و ئاوە گەرمەکانی ئەمریکای باکوورە، بەڵام تەوژمە بەهێزەکانی زەریای ئەتڵەسی هەندێک جار کیسەڵە بچووکەکان هەزاران کیلۆمەتر بەرەو ئاوە ساردەکانی ئەوروپا ڕادەکێشن، ئەمەش دەبێتە هەڕەشەیەکی کوشندە بۆ سەر ژیانیان.
بەربەستەکانی بەردەم گەڕانەوەی هەرچەندە رۆسی چاکبووەوە، بەڵام گەڕانەوەی بۆ نیشتمانەکەی کارێکی ئاسان نەبوو. ناوەندی چارەسەرکردنەکە ڕووبەڕووی چەندین بەربەستی یاسایی و کارگێڕی بووەوە، لەوانە وەرگرتنی مۆڵەتی گواستنەوەی ئاژەڵی مەترسیدار لەسەر قڕبوون و هەماهەنگی لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەکانی ئەمریکا. دواجار و دوای هەوڵێکی زۆر، مۆڵەتی پێویست وەرگیرا و بڕیارە رۆسی لە ئابی 2026 وێڵز جێبهێڵێت.
گەشتێکی 5,000 میلیی بە ئاسماندا رۆسی ئەم مەودا درێژە بە مەلەکردن نابڕێت، بەڵکو بە فڕۆکە و لەژێر چاودێری تایبەتدا دەگواسترێتەوە بۆ ئەمریکا. پرۆسەی گواستنەوەکە پێویستی بە ڕێکاری ورد هەیە بۆ پاراستنی شێداریی پێستی و جێگیرکردنی پلەی گەرمی جەستەی لە ماوەی گەشتە ئاسمانییەکەدا، تا دواجار لە ئاوە گەرمەکانی کەنداوی مەکسیک ئازاد دەکرێت.
شایەنی باسە ئەمە یەکەم حاڵەت نییە ناوەندی ناوبراو لە ساڵی 2021دا کیسەڵێکی تری هەمان جۆری بە ناوی تالی ڕزگارکرد و لە ساڵی 2023دا بە سەرکەوتوویی گەڕاندیەوە بۆ نیشتمانەکەی. گەڕانەوەی رۆسی تەنها ڕزگارکردنی ئاژەڵێک نییە، بەڵکو هەوڵێکی نێودەوڵەتییە بۆ پاراستنی یەکێک لە دەگمەنترین جۆرەکانی کیسەڵ لە جیهاندا.
